Bài Viết
3. Văn Hóa - Xã Hội, 5. Đọc Báo Giùm Bạn, 7. Diễn Đàn Bạn Đọc

GIẢI OAN CHO NGUYỄN NGỌC BÍCH VỀ CHỮ MULBERRY-SEA- NGHĨA ĐEN VÀ NGHĨA BÓNG

Trần Củng Sơn 

Người bạn trẻ mến,

Trong câu chuyện hôm qua mình có bàn về Bát Nhã Tâm Kinh, bạn nói là không hiểu câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc”; thường được nhắc tới không những trong chùa mà còn trong văn chương.

Anh đưa ra một phương pháp căn bản mà anh đã học được từ thời trung học ở Việt Nam là trước hết phải tìm nghĩa đen của chữ, rồi sau đó dựa vào nghĩa đen mới suy nghĩ về nghĩa bóng của chữ đó.

Rồi thêm một cách mới nữa là tìm xem Anh ngữ có chữ nào tương đương không, để hiểu cho rõ ràng.

Sắc tiếng Anh là Form, Không tiếng Anh là Emptiness (Formless). Câu “Sắc bất dị không,không bất dị sắc” (Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc) được dịch là: “Form does not differ from emptiness; emptiness does not differ from form”.

Và bạn đã hiểu ngay cái nghĩa đen của câu kinh; nghĩa bóng thì còn phải suy gẫm; nhiều khi cả đời mới trải nghiệm được nó.

Trong câu chuyện lan man về nghĩa đen và nghĩa bóng và Việt ngữ dịch ra Anh ngữ, anh bỗng nhắc tới cái chữ Mulberry- Sea được dịch thẳng từ chữ Bể Dâu.

 Giữa thập niên 1980, trên tờ báo Văn Nghệ Tiền Phong ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn nước Mỹ có bài viết chê bai giáo sư Anh văn Nguyễn Ngọc Bích đã dùng chữ Mulberry- Sea để dịch chữ Bể Dâu trong tập thơ Kim Vân Kiều của thi hào Nguyễn Du “Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.

Và câu chuyện văn chương này phổ biến trong giới đọc báo, giới nghệ sĩ trí thức và vẫn được nhớ cho tới hôm nay và có người vẫn đem cái chữ Mulberry- Sea để bêu rếu ông Nguyễn Ngọc Bích.

Người bạn trẻ mến,

Riêng anh thì cứ vẫn suy gẫm về cái chữ Mulberry- Sea dịch ra từ chữ Bể Dâu. Có thể dịch thẳng ra như vậy, nhưng phải có chú thích để người đọc hiểu thêm.

Nhớ lại thời còn nhỏ khi thầy giáo đưa ra câu thơ “Trải qua một cuộc bể dâu” , anh đâu có hiểu chữ “bể dâu” là gì. Sau đó thầy giảng nghĩa “bể dâu” xuất phát từ thành ngữ của Tàu là “thương hải biến vi tang điền” (bãi bể thành ruộng dâu), nghĩa bóng là sự thay đổi lớn lao.

Câu chuyện văn chương khá hấp dẫn và em hỏi là có thể nào tìm được mấy câu thơ Kiều mà Nguyễn Ngọc Bích đã dịch ra Anh ngữ để hiểu rõ hơn về cái chữ Mulberry- Sea – Bể Dâu đã từng là đề tài bàn tán trong nhiều năm qua. 

Anh nhớ lại mấy năm trước, ghé nhà giáo sư Trần Khánh ở San Jose, là thân phụ của xướng ngôn viên Mộng Lan ở Quận Cam. Ông từng ở trong ban phiên dịch cuốn từ điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn ở Sài Gòn, qua Mỹ năm 1975 và dạy Anh văn ở trung học và đại học cộng đồng thành phốSan Francisco suốt ba mươi sáu năm và đã nghỉ hưu. Giáo sư Khánh cho anh coi tập thơ Kim Vân Kiều do giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dịch ra tiếng Anh, xuất bản năm 1973 tại Sài Gòn, có mấy dòng chữ và chữ ký của tác giả tặng cho một người nào đó.

Và tối qua anh điện thoại xin giáo sư Khánh tìm lại tập thơ đó và chụp hình gởi cho anh câu Anh ngữ dịch từ “Trải qua một cuộc bể dâu” .

Người bạn trẻ mến,

Một điều rất bất ngờ là khi nhận được bản chụp câu thơ dịch ra Anh ngữ, trong đó không hề có chữ Mulberry- Sea mà trong đầu óc của anh đã hằn sâu mấy chục năm nay. Bốn câu thơ đầu của Đoạn Trường Tân Thanh tức là Truyện Kiều như sau: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Và Nguyễn Ngọc Bích đã dịch như sau :

“In a hundred-year lifespan on earth
Talent often proves detrimental to Fate.
In a world where seas often change into mulberry-fields
Painful are some of the stories we come to witness.”

Té ra không hề có chuyện giáo sư Nguyễn Ngọc Bích dùng chữ Mulberry-Sea để dịch ra chữ Bể Dâu mà bài báo mấy chục năm trước đã đưa ra để chê bai và cho đến hôm nay vẫn có kẻ nhắc lại để bêu xấu ông Bích. Anh có trong tay bài báo đó nhưng không muốn nêu tên người viết và lập lại sự chỉ trích vốn dựa trên một điều không có thực.

Anh gọi phôn cho mấy người bạn cùng lứa, hỏi có biết chuyện Mulberry- Sea của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích từ chữ Bể Dâu hay không và họ đều trả lời là có đọc bài báo năm xưa.

 Anh cho họ biết đó là chuyện bịa ra và gởi cho họ phóng ảnh của trang đầu tập thơ để làm bằng chứng. Có người bạn thắc mắc là tại sao ông Nguyễn Ngọc Bích không cải chính chuyện này mặc dù ông có phương tiện và quen biết giới báo chí ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn.

Anh hỏi các bạn anh nhận xét ra sao về câu dịch Anh ngữ mấy câu Kiều của dịch giả Nguyễn Ngọc Bích thì có người bảo là không sai, có người cho là không hay, có người cho là cũng được.

Nhưng anh muốn nhấn mạnh một điều là không hề có chữ Mulberry- Sea mà bài báo năm xưa đã gán cho Nguyễn Ngọc Bích dịch như vậy- và làm ảnh hưởng đến uy tín, đến kiến thức Anh văn của ông.

Người bạn trẻ mến,

Câu chuyện văn chương chữ nghĩa năm xưa có thể không làm bạn thích thú hay quan tâm. Nhưng đối với anh thì nó là một chuyện không nhỏ vốn liên quan đến nghĩa đen, nghĩa bóng, đến tham khảo Anh ngữ để hiểu thêm Hán Việt, đến cách dịch Việt ngữ ra Anh ngữ, đến chuyện bịa chuyện trong bản tin trong email, trên mạng Internet để bêu rếu ai đó mà người thường dễ bị tin theo.

Anh cũng nói thêm là nên để cho một người Mỹ giỏi văn chương dịch thơ Kiều Nguyễn Du ra Anh ngữ. Vì chỉ có dịch giả người Mỹ mới hiểu được văn hóa, sở thích của người Mỹ mới linh động, tìm ra chữ tiếng Anh, nghĩa là nấu món ăn tinh thần cho người của họ thưởng thức.

Anh tìm trên Internet của ai đó dịch sang Anh ngữ hai câu Kiều, ”Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” để tham khảo, so sánh với câu dịch của Nguyễn Ngọc Bích:

“You must go through a play of ebb and flow. And watch such things that make you sick at heart.”

Giáo sư Trần Khánh đã email mấy dòng chữ cho anh:
NS TCPhúc thân quý,

Có lẽ vong linh của cố GS Nguyễn Ngọc Bích, phù trợ cho hai ta sao đó, mà tôi tìm ngay được bài này, để gởi cho nhà báo, nhà văn, kiêm nhạc sĩ!

Mong bài viết của anh, sẽ được coi như là một nén hương lòng, dâng cho hương hồn của GS NNBích, để “minh oan” và “giải độc” cho Giáo sư Bích, mà thuở sinh tiền, Giáo sư Bích bị những cây viết hồ đồ, thiếu tự trọng,  thiếu thiện tâm, hay đố kỵ vì lòng tị hiềm nhỏ nhen, hay vô tình, ác ý, xuyên tạc sự thật.

Chắc chắn GS NNBích, sẽ mỉm một nụ cười hiền hòa và biết ơn dưới suối vàng, khi đọc bài viết của Nhạc sĩ!

Thân quý Nhạc sĩ nhiều,

Trần Khánh

 _____________________

 GHI CHÚ : 

blank

Bản chụp trang đầu mấy câu thơ trong sách Nguyễn Ngọc Bích

 blank

Chữ ký và thủ bút của Nguyễn Ngọc Bích

 blank

Hình bìa tập thơ dịch Kim Vân Kiều ra Anh ngữ của Nguyễn Ngọc Bích

*********

Nguồn:

https://vietbao.com/a268597/giai-oan-cho-nguyen-ngoc-bich-ve-chu-mulberry-sea-nghia-den-va-nghia-bong

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Lượt Xem

  • 997,754
free counters
%d bloggers like this: